Έχεις πετύχει κάτι, μια δουλειά, μια προαγωγή, ένα καλό αποτέλεσμα. Οι άλλοι σε συγχαίρουν, σε εκτιμούν, σου λένε ότι τα καταφέρνεις. Κι όμως, μέσα σου νιώθεις ότι δεν το αξίζεις πραγματικά. Ότι είχες απλώς τύχη. Ότι σε λίγο θα σε καταλάβουν και θα αποκαλυφθεί η αλήθεια: πως δεν είσαι τόσο ικανή όσο νομίζουν. Αν έχεις σκεφτεί ποτέ κάτι τέτοιο, πιθανότατα βιώνεις αυτό που ονομάζεται “φαινόμενο του impostor”.
Τι είναι το φαινόμενο του impostor;
Το φαινόμενο αυτό περιγράφει την εσωτερική πεποίθηση ότι δεν αξίζεις την επιτυχία σου, ακόμα κι αν έχεις αποδείξεις για το αντίθετο. Νιώθεις σαν απατεώνας που έχει ξεγελάσει τους άλλους. Πιστεύεις ότι τα καταφέρνεις επειδή οι άλλοι κάνουν λάθος, επειδή ήσουν τυχερή ή επειδή απλώς ήταν εύκολο. Δεν έχει σημασία αν έχεις πτυχία, εμπειρία ή επιτυχίες. Αν βιώνεις το impostor syndrome, τίποτα από αυτά δεν σε πείθει.
Ποιοι το παθαίνουν;
Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο ανασφαλείς ανθρώπους. Αντιθέτως, συχνά εμφανίζεται σε άτομα που είναι ικανά, υπεύθυνα και τελειομανή. Όσο πιο πολύ ανεβαίνεις, τόσο περισσότερο μπορεί να νιώθεις ότι δεν ανήκεις εκεί. Μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, αλλά είναι πιο έντονο σε μεταβατικές περιόδους: όταν αλλάζεις δουλειά, αναλαμβάνεις νέες ευθύνες ή μπαίνεις σε νέους ρόλους.
Τι σκέφτεσαι όταν το βιώνεις;
“Αν ήξεραν την αλήθεια, δεν θα με εκτιμούσαν τόσο, Δεν είμαι τόσο έξυπνη όσο νομίζουν, Πάλι καλά που δεν με ρώτησαν κάτι δύσκολο, γιατί θα φαινόταν ότι δεν ξέρω, Δεν έκανα τίποτα ιδιαίτερο, απλώς έτυχε να τα καταφέρω». Αυτός ο τρόπος σκέψης σε οδηγεί σε υπερβολική προσπάθεια, άγχος ή και αποφυγή ευκαιριών, από φόβο ότι θα εκτεθείς.
Πώς σε επηρεάζει;
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν χαίρεσαι τις επιτυχίες σου. Ακόμα κι όταν τα καταφέρνεις, δεν το αναγνωρίζεις. Δεν νιώθεις περήφανη. Αντίθετα, νιώθεις πίεση να αποδείξεις συνεχώς την αξία σου. Όσο πιο πολύ προσπαθείς, τόσο πιο πολύ φοβάσαι ότι θα αποκαλυφθείς.
Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: επιτυχία → αμφισβήτηση → άγχος → περισσότερη προσπάθεια → ξανά αμφισβήτηση.
Τι μπορείς να κάνεις;
1. Αναγνώρισε το φαινόμενο.
Το πρώτο βήμα είναι να καταλάβεις ότι δεν είσαι η μόνη. Πολλοί νιώθουν έτσι, ακόμα και άνθρωποι με τεράστια επιτυχία. Δεν σημαίνει ότι είσαι προβληματική. Σημαίνει ότι ο τρόπος που σκέφτεσαι σε σαμποτάρει.
2. Κατάγραψε τις επιτυχίες σου.
Φτιάξε μια λίστα με όσα έχεις καταφέρει. Μην εστιάζεις στο αποτέλεσμα, αλλά και στη διαδικασία: πώς δούλεψες, τι ξεπέρασες, πώς βελτιώθηκες. Αυτό σε βοηθά να δεις τη δική σου συμβολή.
3. Σταμάτα να συγκρίνεσαι.
Πάντα θα υπάρχει κάποιος πιο έμπειρος, πιο γρήγορος, πιο έτοιμος. Το θέμα δεν είναι να είσαι καλύτερος από όλους, αλλά να αναγνωρίζεις τη δική σου πορεία.
4. Μίλησε σε κάποιον.
Όταν εκφράζεις αυτές τις σκέψεις, συχνά διαπιστώνεις ότι δεν στέκουν. Ένας φίλος, ένας συνάδελφος ή ακόμα και ένας ειδικός μπορεί να σου δώσει μια πιο ρεαλιστική οπτική.
5. Αποδέξου ότι δεν χρειάζεται να τα ξέρεις όλα.
Κανείς δεν είναι τέλειος. Δεν είναι απάτη να μαθαίνεις στην πορεία. Η αυτοπεποίθηση δεν σημαίνει ότι έχεις όλες τις απαντήσεις, αλλά ότι έχεις τη διάθεση να συνεχίσεις να εξελίσσεσαι.
Αν νιώθεις ότι δεν αξίζεις την επιτυχία σου, δεν σημαίνει ότι αυτό είναι αλήθεια. Το φαινόμενο του impostor είναι διαδεδομένο και αντιμετωπίσιμο. Δεν χρειάζεται να περιμένεις να νιώσεις αρκετή για να προχωρήσεις. Μπορείς να αναγνωρίσεις τη δουλειά σου, να στηρίξεις τον εαυτό σου και να σταματήσεις να φοβάσαι ότι θα σε ανακαλύψουν. Ήδη είσαι εκεί που είσαι επειδή το άξιζες. Απλώς ήρθε η ώρα να το πιστέψεις.
Φωτό από: https://depositphotos.com/gr/
