Συχνά ακούς ότι το σχολείο πρέπει να διδάσκει συναισθηματική αγωγή. Να μαθαίνει στα παιδιά πώς να διαχειρίζονται θυμό, λύπη, φόβο. Αυτή η σκέψη έχει καλή πρόθεση, αλλά ξεκινά από λάθος βάση. Η συναισθηματική παιδεία δεν αρχίζει με μαθήματα, αλλά με εμπειρίες. Και οι πρώτες εμπειρίες συναισθήματος δεν συμβαίνουν σε αίθουσες. Συμβαίνουν στο σπίτι, μέσα στις καθημερινές σχέσεις.
Το σπίτι ως πρώτο συναισθηματικό περιβάλλον.
Πριν μάθεις λέξεις, έχεις ήδη μάθει αίσθηση. Πώς είναι να σε ακούνε. Πώς είναι να σε αγνοούν. Πώς αντιδρούν οι μεγάλοι όταν κλαις, όταν θυμώνεις, όταν φοβάσαι. Το σπίτι λειτουργεί ως το πρώτο πλαίσιο όπου τα συναισθήματα επιτρέπονται ή απορρίπτονται. Εκεί διαμορφώνεται αν νιώθεις ότι έχεις δικαίωμα να αισθάνεσαι ή αν πρέπει να κρύβεσαι για να μη γίνεσαι βάρος.
Οι αντιδράσεις των ενηλίκων ως μαθήματα ζωής.
Δεν θυμάσαι τι σου έλεγαν ακριβώς, αλλά θυμάσαι πώς αντιδρούσαν. Αν σε καθησύχαζαν ή σε μάλωναν. Αν σε άφηναν να εκφραστείς ή σε έκοβαν. Κάθε τέτοια αντίδραση λειτουργεί σαν μάθημα. Μαθαίνεις αν ο θυμός είναι επικίνδυνος, αν η λύπη ενοχλεί, αν η χαρά επιτρέπεται χωρίς όρους. Αυτά τα μαθήματα δεν είναι θεωρητικά. Εγγράφονται βαθιά και σε ακολουθούν στην ενήλικη ζωή σου.
Η διαχείριση και όχι η καταστολή των συναισθημάτων.
Σε πολλά σπίτια τα συναισθήματα αντιμετωπίζονται ως πρόβλημα προς λύση. Μην κλαις, μην κάνεις έτσι, μην θυμώνεις. Αυτό δεν διδάσκει διαχείριση. Διδάσκει καταστολή. Όταν ένα παιδί μαθαίνει ότι τα συναισθήματά του δεν χωρούν, μεγαλώνει προσπαθώντας να τα ελέγχει αντί να τα κατανοεί. Και αυτή η δυσκολία δεν διορθώνεται εύκολα με σχολικά προγράμματα.
Το παράδειγμα μετράει περισσότερο από τις οδηγίες.
Μπορείς να λες σε ένα παιδί να μιλάει για όσα νιώθει, αλλά αν εσύ δεν το κάνεις, το μήνυμα ακυρώνεται. Αν αποφεύγεις τη σύγκρουση ή ξεσπάς χωρίς εξήγηση, αυτό γίνεται πρότυπο. Η συναισθηματική παιδεία μεταδίδεται κυρίως με το παράδειγμα. Με το πώς ζητάς συγγνώμη. Με το πώς παραδέχεσαι ότι δυσκολεύεσαι. Με το πώς αντέχεις τα δικά σου συναισθήματα χωρίς να τα μεταφέρεις ανεπεξέργαστα.
Η ασφάλεια ως προϋπόθεση έκφρασης.
Κανένα παιδί δεν μαθαίνει να εκφράζεται αν δεν νιώθει ασφαλές. Ασφάλεια δεν σημαίνει απουσία ορίων. Σημαίνει προβλεψιμότητα και αποδοχή. Να ξέρει ότι δεν θα τιμωρηθεί επειδή ένιωσε. Ότι μπορεί να πει χωρίς να γελοιοποιηθεί. Αυτή η αίσθηση ασφάλειας δημιουργείται στο σπίτι, μέσα από τη συνέπεια των αντιδράσεων των ενηλίκων. Το σχολείο μπορεί να υποστηρίξει, αλλά δεν μπορεί να την αντικαταστήσει.
Ο ρόλος του σχολείου ως συμπλήρωμα και όχι βάση.
Το σχολείο μπορεί να δώσει λέξεις, πλαίσια, εργαλεία. Μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να αναγνωρίσει συναισθήματα, να συνεργαστεί, να σέβεται. Όμως αν στο σπίτι τα συναισθήματα απορρίπτονται ή γελοιοποιούνται, η σχολική γνώση μένει επιφανειακή. Δεν ριζώνει. Η συναισθηματική παιδεία χρειάζεται καθημερινή επανάληψη σε ένα ασφαλές περιβάλλον. Και αυτό το περιβάλλον είναι το σπίτι.
Οι ενήλικες κουβαλούν τη δική τους συναισθηματική ιστορία.
Πολλές φορές δυσκολεύεσαι να δώσεις συναισθηματικό χώρο γιατί δεν τον είχες. Δεν φταις. Κουβαλάς κι εσύ μια ιστορία μάθησης. Αν δεν σου έμαθαν πώς να αντέχεις το συναίσθημα, πώς να το εκφράζεις χωρίς φόβο, είναι λογικό να δυσκολεύεσαι. Η αναγνώριση αυτής της αλυσίδας είναι σημαντική. Όχι για να κατηγορήσεις, αλλά για να σταματήσεις την αυτόματη αναπαραγωγή της.
Η συναισθηματική παιδεία ως καθημερινή στάση.
Δεν χρειάζονται ειδικές συζητήσεις ή θεωρίες. Η συναισθηματική παιδεία καλλιεργείται στις μικρές στιγμές. Στο πώς ακούς. Στο πώς απαντάς. Στο πώς αντέχεις τη δυσφορία χωρίς να τη σβήνεις. Όταν δείχνεις ότι τα συναισθήματα δεν είναι επικίνδυνα, αλλά διαχειρίσιμα, δίνεις ένα από τα πιο ουσιαστικά μαθήματα ζωής.
Οι ενήλικες που μπορούν να αναγνωρίσουν, να εκφράσουν και να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους δεν το έμαθαν από βιβλία. Το έμαθαν από σχέσεις. Από σπίτια όπου υπήρχε χώρος για λάθος, συναίσθημα και επανόρθωση. Εκεί ξεκινά η συναισθηματική παιδεία. Όχι ως μάθημα, αλλά ως τρόπος ύπαρξης. Και αυτή η βάση συνοδεύει τον άνθρωπο σε όλη του τη ζωή.
Φωτό από: https://depositphotos.com/gr/
