Αμπντουλραζάκ Γκούρνα
Άλλες ζωές
Μετάφραση: Κατερίνα Σχινά
Εκδόσεις Ψυχογιός
Η εφημερίδα Γκάρντιαν χαρακτήρισε το μυθιστόρημα «Άλλες Ζωές», “Καθηλωτικό και σπαρακτικό”. Συμφωνώ και είναι πολλά περισσότερα.
Ο λόγος που διαβάζουμε βιβλία είναι για να μας αποκαλύπτουν παράθυρα και ορίζοντες που, από μόνοι μας, δεν μπορούμε να ανακαλύψουμε. Αν και τα τελευταία 15 χρόνια έχω διαβάσει τουλάχιστον 750 βιβλία, δεν έχει τύχει να έρθει στα χέρια μου ένα μυθιστόρημα σαν αυτό.
Πόσες ιστορίες που έχουμε διαβάσει που να διαδραματίζονται στην Ανατολική Αφρική των αρχών του 20ού αιώνα, και γύρω από τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο;
Η αφήγηση του βραβευμένου με Νόμπελ Λογοτεχνίας 2021, συγγραφέα, αγγίζει ολόκληρη την αποικιακή Ανατολική Αφρική, με επίκεντρο τη σημερινή Τανζανία. Η ιστορία εκτυλίσσεται από την περίοδο της γερμανικής αποικιοκρατίας έως λίγα χρόνια μετά την ανεξαρτησία της χώρας.
Ωστόσο, στο ιστορικό υπόβαθρο της πλοκής της ιστορίας εμφανίζονται και άλλες χώρες ή αποικιακές επικράτειες της Ανατολικής Αφρικής: η Γερμανία ως η αποικιακή δύναμη της εποχής, το Ηνωμένο Βασίλειο που αναλαμβάνει τον έλεγχο της περιοχής μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, η Κένυα, το Βέλγιο (μέσω του βελγικού Κονγκό) και η Πορτογαλία (μέσω της Πορτογαλικής Ανατολικής Αφρικής – σημερινής Μοζαμβίκης).
Καταλαβαίνετε τι συνέβαινε τότε στους ιθαγενείς: βίαιη στρατολόγηση – από αχθοφόρους ως στρατιώτες, καταναγκαστική εργασία σε φυτείες, δημόσια έργα, χωρίς αμοιβή, βαριά φορολογία που ανάγκαζε τους πληθυσμούς να εργάζονται διαρκώς για να τους πληρώσουν, σωματική βία και τιμωρίες, ξυλοδαρμοί, μαστιγώσεις και δημόσιες εκτελέσεις για να επιβληθεί υπακοή, καταστροφή χωριών και καλλιεργειών που οδηγούσαν τους ντόπιους στην πείνα, όταν υπήρχε αντίσταση από μέρους τους, πράγμα που έκανε τους δυνάστες τους να καίνε τα πάντα και τις σοδειές, λιμοί και ασθένειες, αφού οι πόλεμοι και οι επιτάξεις τροφίμων προκαλούσαν εκτεταμένες ελλείψεις και αύξαναν τη θνησιμότητα. Ειδικά οι γερμανικές αρχές εφάρμοζαν την πολιτική «καμένης γης», καταστρέφοντας καλλιέργειες και αποθέματα τροφίμων. Πείνα, βία και ασθένειες κατέληξαν στο θάνατο 200.000 έως 300.000 ανθρώπων, μόνο εκείνη την εποχή.
Χρειαζόταν να σας περιγράψω αυτή τη σκληρή ατμόσφαιρα της αποικιοκρατίας, άγνωστης σε μάς, αφού οι συνέπειές της συνεχίζονται για πολλές δεκαετίες μετά το τέλος της.
Σε αυτή λοιπόν τη χρονική στιγμή, ξετυλίγεται η ιστορία του βραβευμένου με Νόμπελ Λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα. Κεντρικοί ήρωες είναι ο Ιλιάς, ο οποίος σαν παιδί απομακρύνεται από την οικογένειά του και μεγαλώνει υπό την επιρροή των Γερμανών, η αδελφή του Αφίγια μια νεαρή ορφανή κοπέλα που έχει υποστεί κακοποίηση από συγγενείς της, και ο Χάμζα ένας άνδρας που στρατολογείται στο γερμανικό αποικιακό στρατό και επιστρέφει σωματικά και ψυχικά τραυματισμένος από τον πόλεμο. Οι ζωές τους διασταυρώνονται και ενώνουν τις δυνάμεις τους για να χτίσουν μια ήρεμη ζωή και να δημιουργήσουν οικογένεια.
Στο πλευρό τους, βρίσκεται ο Χαλίφα ένας μορφωμένος άνδρας μικτής καταγωγής που εργάζεται ως λογιστής σε έναν έμπορο, έχοντας σαν σκοπό να επιβιώσει με αξιοπρέπεια στις μεγάλες ιστορικές αλλαγές.
Είναι αυτός που βοηθάει τον Χάμζα να σταθεί ξανά στα πόδια του, προσφέροντάς του στέγη και εργασία και συμβάλλει ως συνδετικός κρίκος, ώστε να αναπτυχθεί ο έρωτας μεταξύ των δύο ηρώων.
Η εκπληκτική περιγραφή της φρικτής καθημερινότητας και η ανάπτυξη των ψυχολογικών συνεπειών της αποικιοκρατίας είναι μοναδική. Η γλώσσα ρέει σαν ποτάμι – εκπληκτική και η μετάφραση – και σε γεμίζει με συγκίνηση, καθώς ακολουθείς ανθρώπους που χαρίζονται ως σκλάβοι από την οικογένειά τους για εξόφληση δανείου, που υπηρετούν με υποτέλεια μια ξένη εξουσία χωρίς να γνωρίζουν ποιος πολεμάει ποιον και γιατί, που ζουν σε διαφορετικούς πολιτισμούς, αλλά δεν ανήκουν πλήρως σε κανέναν. Ακολουθείς την απόφαση ενός γέροντα να κρύψει την αποθήκη του με γλυκοπατάτες, με αποτέλεσμα να εκτελεστεί, τη ζωή της Αφίγια που πρέπει να ενσωματωθεί στις ατέλειωτες μνησικακίες που αντάλλασσαν οι γυναίκες με κουτσομπολιά, έθιμο μιας ζωής γυναικών απομονωμένων.
Και πάνω απ’ όλα ένας φριχτός πόλεμος, όπου οι ντόπιοι στρατιώτες πέθαιναν από πυρετό, κροκόδειλοι άρπαζαν τους βαστάζους και ύαινες ξέθαβαν τους νεκρούς. Στο τέλος των μαχών κανείς δεν έμπαινε στον κόπο να μετρήσει τα θύματα.
Όλες αυτές τις φρικαλεότητες, το βιβλίο τις συνδυάζει αρμονικά με τις ανθρώπινες ιστορίες εκείνων που, αφού περάσουν δια πυρός και σιδήρου, λαχταρούν να επιβιώσουν ζώντας μια καθημερινότητα γεμάτη έρωτα, φιλία, πάθος για δημιουργία και αλληλεγγύη.
Η αγάπη του Χάμζα και της Αφίγια, περνάει μέσα από 40 κύματα με την αφοσίωση δύο ανθρώπων που θέλουν να ζήσουν τη ζωή.
Ένα έπος, που σε αφήνει μαγεμένο από τη δύναμη του ανθρώπου να ξεπεράσει τον πόλεμο, να αναγεννηθεί μέσα από τις στάχτες του και να ξαναχτίσει τη ζωή του.
Θα σε ενθουσιάσει, πίστεψέ με! Το άξιζε το Nobel Λογοτεχνίας.
Πηγή: www.vivlio.gr
